KALU BELADAN BERİ MÜSLÜMANLIK

Çocukluktan  itibaren  okulda  Din  dersi  öğretmenlerinin,  Dini  sohbetlerin  yapıldığı  zeminlerde  hatiplerin  konuşmalarında  “  İslam’ın  şartı  kaçtır ?  İmanın  şartı  kaçtır ?  Peki  ne  zamandan  beri  Müslümansın ?  ve  “  Kalu  beladan  beri “   denilerek  verilen  cevap,  neredeyse  bütün  Müslümanlarca  doğru  olduğu  zannedilen  ve  kanıksanmış  olan  bir  inanç  halindedir. Yetişkin  yaşına  gelinir,  ama   bu  soru  ve  verilen  cevabın  ne  anlama  geldiğinin,  gerçeğinin  ne  olduğu  zaman  zaman  merak  edilmiştir  ama  çoğunlukla  hiç  sorulmaz,  araştırılmaz !  Sorulsa  da  toplum  inanç  bakımından  Ehli  Sünnet  Ekolü  Cemaat  ve  Tasavvufi  Tarikatların  yönlendirmeleriyle  kuşatıldığı  için,  karşılığında  Kur’anın  gerçek  mesajları  doğrultusunda  pek  inandırıcı,  makul,  mantıklı  ve  tutarlı  bir  açıklama  bulunamaz.  Dolayısıyla  Tasavvuf  Tarikatları  ve  Ehli  Sünnet  ekolü  Cemaatlerine  göre  inananlar  "  Kalu  Bela'dan "  beri  Müslümandırlar. 

Ezelden  beri  yaşanılanları  Rabbimiz  bilir  de,  halbuki  bugün  yaşanılan,  yaşatılan  ve  tanık  olunan  Dine  bakılınca  Kur’anın  tanımlamalarına  göre  Kur'anı  anlamak  üzere  okuyup  ayetleriyle  bilgilenen,  sorgulayan,  araştıran,  düşünen,  tahkiki  iman  sahibi  olmuş  az  da  olsa,  belki  de  ancak  yüzde  bir  oranında  gerçek  Müslüman  var,  çoğunlukla  anlamak  üzere  okumadığı  için  Kur'andan  hiç  bilgisi  olmayan,  sorgulamayan,  aklını  kullanmayan,  kulaktan  dolma  başkalarının  naklettiği  bilgilerle  taklidi  imanla  yaşayan  Müslüman  var,  gerektiği  zamanda  ve  zeminde  bir  öyle  bir  böyle  olan  münafık (  iki  yüzlü )  gösteriş  içerisinde  yaşayan  riyakâr  Müslüman  var,  kâfir  (  Allah’ın  ayetlerini  görmemezlikten  gelen  veya  inkâr  eden,  ortak  koşarak  şirk  batağının  içine  gömülmüş,  Mezhep,  Tarikat,  Cemaat   bölünmeleriyle  Dinde  ayrılığa  düşmüş  olduğunun  bile  farkında  olmayan )  büyük  çoğunlukta  Müslüman  var.  Bu  nedenle  Yüce  Kitabımız  Kur’anda  öğüt  verilerek  eğitilecek  olan  insanlara  hiç  bir  ayette  “  Ey  Müslümanlar ! “  diye  hitap  edilmemekte,  yerine  “ Ey  insanlar !, Ey  iman  edenler !  Ey  kâfirler ! "  şeklinde  hitaplar  bulunmaktadır.

Biz  de  bu  makalemizde  özellikle  Ehli  Sünnet  Ekolü  Cemaatlerince  ve  Tasavvuf  inancı  mensuplarınca  çok  sahip  çıkılan,  bambaşka  mecralara   götürülen,  uhrevi  rivayetlerle  muhabbet  bezminde  /  meclislerinde  şiirler  edebiyatına  dönüştürülen  toplumdaki  bu  "  Kalu  Bela "   ve  bu  bağlamda  ortaya  atılan,  daha  dünya  yaşamında  insanlar  yaratılmadan  önce  yaratıldığı  iddia  edilen  ruhlara  ait   " Bezmi  Elest  “  denilen  ve  ezeldeki  meclis  inancına  Kur’anın  doğruları  çerçevesinde  bir  el  atalım  dedik.

Yüzyıllardır  Müslümanlarca  sahip  çıkılan  ama  sadece  ağızda  ve  lafta  kalan  bu  inanç  kültürü,  Kur’anda   Araf  Sûresinin  172 – 173.  ayetlerinde  yer  alan  ifadelerin,   uydurulmuş   rivayetlerle  bağlantı  kurularak  saptırılan   yanlış  yorumlanmasına   dayanmaktadır. Bu  kültür  çerçevesinde  “  Ahd  i  Misak “  ayeti  olarak  bilinen  bu  ayet,  Allah’ın  ezelde  daha  insanları  yaratmadan  önce  insan  ruhlarını  yarattığında  güya  onlara  “  Ben  sizin  Rabbiniz  değil  miyim ? “  diye  sorup  “  dediler  ki  evet /  kalu  bela “  cevabını  aldığı  bezmi  elest  / ruhlar  âlemi / ervâh ı  alem  meclisinde / toplantısında  olduğu  çok  meşhur  bir  inanç  olarak  kabul  edilmiştir.  Bu  bağlamdaki  inanca   göre  yani  Müslümanlarca  bu  toplantıda  “ evet  sen  bizim  Rabbimizsin “  diye  söz  verildiğinden  bu  yana  ben  de  Müslümanım  denilmiş  olmaktadır.

Bu  bağlamda  Ehli  Sünnet  Ekolü  Cemaatlerine  göre  “  Kalu  Beladan  beri  Müslümanım  “  demek,  ruhlarımızın  “  evet “  dedikleri  zamandan  beri  Müslümanım  demektir.   Farsçada  “  Sohbet  meclisi “  anlamına  gelen  ve  ayette  geçen  “ bezm “  kelimesi  ile  “  Ben  değil  miyim “  manasındaki  bir  fiil  olan  “  elestü “  sözcüğünden  oluşan  “  Bezmi  Elest “  terkibi  ruhların  da  evet  dediği   meclis  anlamını  ifade  eder.   Allah’la  insanlar  arasında   vuku   bulan  bu  sözleşmeye  “  misak,  kalu  bela,  ahid,  bela  ahdi,  ruzi  elest,  bezmi  ezel  “ gibi  çeşitli   adlar   verilmiştir. Aynı  zamanda  Kur’anda  “ ed  dinü’l  kayyim “  (  süreklilik   özelliği  taşıyan  doğru  Din ) tabiriyle  anılan  Hakk  Dinin,  Allah  tarafından  insan  fıtratına  tevdi  edildiği  ve  onun  bu  temel  özelliğinin  hiç değişmeyeceği  ifade  edilir.  Denilmektedir. (  T.D.V  İslam  Ansiklopedisi,  Sorularla  İslamiyet,  İslam  ve  İhsan  linkleri )

Fakat  Ehli  Sünnet  Cemaat  ve  Tasavvuf  mensuplarının  oluşturdukları  bu  inanç  için  malzeme  yaptıkları   Araf  Sûresinin  172 – 173.  ayetlerine  baktığımız  zaman  “  Halbuki  senin  Rabbin  kıyamet  günü  “  Biz  bunlardan  bilgisizdik “  demeyesiniz,  yahut  bundan  önce  atalarımız  ortak  koşmuş,  biz  onlardan  sonra  gelen  kuşaklarız,  batılı  işleyenlerin  işledikleri  nedeniyle  bizi  mi  helâk  edeceksin  / değişime /  yıkıma  uğratacaksın “  demeyesiniz  bir  de  ayetlerimizi  yalanlamaktan  dönsünler  diye  Ademoğulları’nın   sulbünden  onların  soylarını  alır  ve  onları  kendi  aleyhlerine  tanık  eder : “  elestü  bi  Rabbeküm  /  Ben  sizin  Rabbiniz  değil  miyim “  kalü  belâ  /  Derler  ki  elbette  Rabbimizsin,  tanıklık  ediyoruz.  ”  ifadelerinde  gördüğümüz  gibi  ne  “  Ruhlar  alemi  /  Ervâh ı  âlem “ ne  de  sorgulamanın  olduğu  “  Bezmi  Elest “  diye  bir  meclis  ifadesi  ve  “  bezm “  sözcüğü  de  bulunmamaktadır.

Fakat  buna  rağmen  oluşturulmuş  yanlış  inançlar  çerçevesinde  Ehli  Sünnet  Ekolünde  ana  hatlarıyla  aynı  olduğu  halde  çok  değişik  ve  ayrıntılı   açıklamalar  yapılmaktadır. “  Allah,  Dünyayı  ve  içindeki  varlıkları  yaratmadan  evvel,  öncelikle  gelmiş  ve  gelecek  bütün  insanların  ruhlarını  yaratmıştır.  Bunları  ruhlar  alemi  denilen  bir  alemde  bir  araya  getirmiştir.  Daha  sonra  hepsini  birden  huzurunda  toplayarak  kendilerine  hitaben  “  Ben  sizin  Rabbiniz  değil  miyim ? “  diye  sormuştur.  Ruhlar  da  “ kalu  bela /  Evet  Sen  bizim Rabbimizsin "  diye  cevap  vermişler,  ancak  sana  ibadet  eder,  senden  yardım  dileriz  demişlerdir.  İşte  bu  konuşmaların  vuku  bulduğu  zamana “  Kalu  Bela “ denir.  Denilmektedir. (  Sorularla  İslamiyet,  İslam  ve  İhsan )

Tasavvufi  çevreler  de  bu  inanca  çok  daha  uhrevi  ayrıntılarla  yaklaşmışlar,  muhabbet  toplantılarının   adeta  Edebi  bir  kültürü  haline   getirmişlerdir. Örneğin  Celâleddin  Rumi  de  insanın  gerçekte  Adem  peygamberin  ilk  insan  olmadığını,  Adem  peygamberden  çoğalmadığını,   “  Bezmi  Elest  “  diye  bir  meclisinin  de  gerçekte  olmadığını  bilmediği  halde  rivayetlerin  etkisiyle  o  da   kendince   çorbaya   bir  baharat   eklemiş.  “  İçinde  yaşadığımız  arz  küresi  ve  üzerimizdeki  gökler,  bir  zamanlar  vücut  sahasında  değillerdi.  Allah’ın  iradesi   onları  var  etmeyi  diledi  ve  böylece  varlıklar  yaratıldı.  Her  bir  varlık,  adeta   şöyle  söyler : “ Ya  Rabbena !  Biz  yoktuk,  bizim  talebimiz  de  yoktu. Senin  lütfun,  bizim  söylemediklerimizi  işitti. ”  Her  an’u  zaman  Allah’tan  “  Ben  sizin  Rabbiniz değil  miyim ?  hitabı  gelir.  Gelir  de  cevherler  ve  arzlar  var  olur.  Eğer  o  cevherlerden,  o  arzlardan  “  Evet “  cevabı  zuhur  etmiyorsa,  onların  Ademden  vücuda  gelmeleri  hakikatte  “  Evet “  demeleridir.  Bu  noktadan  baktığımızda  “  elest  meclisinin “  muhatapları  sadece  insanlar  değildir.  Bütün  varlık  alemi  Allah’ın  hitabına  mazhardır.  Onların  Allah’ın  iradesine  uygun  olarak  bu  aleme  gelmeleri  bile  “  Evet  sen  bizim  Rabbimizsin “  anlamındadır. ( Rumî  Mesnevi,  Tahirul  Mevlevi  tercümesi,  II,  382   IV,  1038 )

Söz  konusu  ayetlerin  uydurma  rivayetlere  dayanılarak  yanlış  yorumlanmasından   yola  çıkılarak  Tasavvufta  da  oluşturulmuş  olan  inançlarla,  ana  hatlarıyla  * Ezel  Bezminde  Muhabbet  * Allah’a  Karşı  Duyulan  Aşk  * Muhabbet  Tanıkları  Sâki  * Ezeldeki  muhabbet  sözleşmesindeki  dem  gibi  birçok  başlıktaki  kabuller,  teferruatlı  olarak  işlenmektedir. (  Nihat  Öztoprak,  M.A  Yekta  Saraç,  Betül  Gürer,  Ahmed  Yasevinin  Divanı  Hikmet  İlahi  Aşk )  Öte  yandan  İSAM  İslam  Araştırmaları  çerçevesinde  de  *  Fıtrat  ve  Hatırlama  * Aşk  ve  Şarab  (  mestlik )  *  Musiki  aşkı  * Ahde  vefa   ayrıntılarında  da  birçok  açıklayıcı  yorumlar  yer  almaktadır.

Hiç  kuşku   yok  ki  Kur’anımız,  hem  mubin  /  apaçık,  hem  de  mufassaldır /  eksiksiz  tafsilatlı  bir  Kitaptır.  Kur’anın  böyle  olduğu  bir  çok  ayette  gördüğümüz  Rabbimiz'in   beyanı  ile  sabittir.  Böyle  olmasına  rağmen  Kur’andaki  bazı  ifadelere,  sanki  anlaşılmamış  veya  anlaşılmazmış  gibi  açıklama  getirmek  için  bir  çok  Müfessir  tarafından  asılsız  rivayetlere  müracaat  edilmiş  ve  tutarsız  yorumlarla   Meal   çevirileri   yapılmıştır.  Bunların  sonucu  olarak  ortaya  dinimizle  hiç  ilgisi  olmayan  binlerce  tutarsız  kavram  ve  inanış  çıkarılmıştır.  Bunlardan  biri  de  ayetlerin  açıklanabilmesi  için  uydurulan  rivayetlerde  icat  edilen  “ Kâlu  Bela “  ve  “  Elest  Bezmi “  kavramıdır.

Araf  Sûresinin  172 – 173.  ayetleri  dirayetle  anlaşılmaya  çalışılmadığı  için,  açık  olmayan   uhrevi  ve  gaybi  manalar  içeren  bir  ayet  muamelesi  görmüş  ve  ayetlerin  anlaşılıp  anlatılması  da  rivayetçilerin  uydurmalarına  kalmıştır.  Bu  konuda  uydurulanlar  o  kadar  çoğalmıştır  ki, “  Kalu  Bela “  veya  “  Bezmi  Elest “  adlarıyla  özel  bir  Tasavvuf  Kültürü  ve  Edebiyatı  meydana  gelmiştir.  Bu  gidişatın  doğal  bir  sonucu  olarak  konunun  kaynağı  olan   Araf  Sûresinin  172 - 174.  ayetlerinin  meali  de,  dirayetsizce  ve  ortaya  çıkan  uydurmalar  doğrultusunda  yapılmıştır.  Birçok  meal  veya  tefsirde  olduğu  gibi  Örneğin  Diyanet  Vakfı  Mealinde  “ Hani  Rabbin  ( ezelde ) Ademoğullarının  sulplerinden  zürriyetlerini  almış,  onları  kendine  karşı  şahit  tutarak  “ Ben  sizin  Rabbiniz  değil  miyim ? “  demişti.  Onlar  da    “  Evet  şahit  olduk (  ki  Rabbimizsin )  demişlerdi.  Böyle  yapmamız  kıyamet  günü   “  Biz  bundan  habersizdik “  dememiz  içindir. 173  :  Yahut  “  Bizden  önce  babalarımız  Allah’a  ortak  koşmuşlar.  Biz  onlardan  sonra  gelen  bir  nesiliz.  Şimdi  bâtılcıların  işlediği  yüzünden  bizi  helâk  mı  edeceksin ? “  dememiz  içindir.  174 :  Hakka  dönsünler  diye  işte  ayetleri  böylece  ayrı  ayrı  açıklıyoruz. “  ifadeleriyle  eklemeli,  parantezli,  gerçek  mesajından  saptırılmış,  yanlış  yapılan  yorumları  görmekteyiz.

Görüldüğü  gibi  yapılan  meal  yeterince  anlaşılır  değildir.  Sadece  Arapça  konuşma  bilgilerine  güvenerek  ayetleri  böyle  meallendirenler  de  büyük  olasılıkla  kendi  yaptıkları  bu  mealden  bir  şey  anlayamamışlar,  uydurma  rivayetlerin  etkisinden  de  kurtulamamışlardır.  Söz   konusu  ayetlerin  sonunda  “  İşte  Biz  ayetleri  böyle  uzun  uzadıya,  ayrı  ayrı  açıklarız “  denilmesine  rağmen  yapılan  mealler  neden  yeterince  anlaşılır  olamamıştır  ve  ezel  eklemesiyle  de  birçok  olmayan  kavrama  zemin  hazırlanmıştır.  Bunun  üzerinde  dikkatle  durulması  gerekir.

Aslında  sorun,  ayetlerden  bir  şey  anlayabilmek  için  rivayetçilerin  ısrarla  “  Resülullah  bu  konuda  şöyle  buyurdu.. “  diye  yaptıkları  yalan  yanlış  açıklamaları  sünnet  diye  itirazsız  kabul  etme  alışkanlığından  kaynaklanmaktadır.  Her  konuda  rivayete  ihtiyaç  duyma  alışkanlığı,  o  konuyla  ilgili  ayetlerin  anlaşılmasında  ortaya  konması  gereken  tefekkür  ve  çabayı  azaltan  bir  etken  olmaktadır.  Örneğin  İbni  Kesir  bu  konu  ile  ilgili  olarak  tefsirinde  on  farklı  rivayete  yer  vermiş,  İmam  Suyuti  ise  ed  Durrul  Mensur  adlı  eserinde  yaklaşık  elli  rivayet  nakletmiştir.  Özellikle  hadis  ve  sünnet   denilerek  peygamberimize  isnat  edilerek  rivayet  edilmiş  bu  haberlerin   hepsi  de  birbirinden  farklı,  birbiriyle  çelişik,  özü  ve  muhtevası  değişik  uydurmalardır.  Zihni  melekeleri  sağlam,  akıllı  ve  düşünen  bir  insanın  bu  rivayetlere  bakıp  peygamberimizi  bu  tutarsız  sözlerden,  biri  diğerini  nakzeden  /  bozup  değiştiren,  ortadan  kaldıran  bu  tür  rivayetlerden  tenzih  ederiz.  Demekten  başka  çaresi  yoktur. Bu  saçma,  tutarsız  ve  uydurma  olduğu  çok  belli  olan  rivayetlerden  birine  örnek  olsun  diye  bakacak  olursak :

Müslim  ibn  Yesar  el  Cüheni  anlatıyor : “  Hz.  Ömer ( r.a. ) dan,  “  Rabbin  Ademoğullarından,  bellerinden  zürriyetlerini  aldı  ifadeleri  Araf  172 – 173.  ayetinden  soruldu  Hz.  Ömer ( r.a. )  şu  cevabı  verdi. “  Bu  ayetten  Resülullah’a  da  sorulmuştu.  O  şöyle  açıkladı.  “  Allah   Adem’i   yarattı  sonra   sağ   eliyle  meshedip  ondan  bir  zürriyet  çıkardı  ve  “  bunlar  cennet  içindir,  bunlar  cennet  ehlinin  ameliyle  amel  ederler “  dedi.  Rabb  Teala,  ikinci  defa  sırtını  okşadı,  ondan  bir  nesil  daha  çıkardı  ve  “  Bunları  da  cehennem  için  yarattım,  bunlar  da  cehennem  ehlinin  amelini  işleyecekler “  dedi.  Cemaatten  bir  adam  “  Ey  Allah’ın  Resulü,  kaderimiz  ezelden  yazıldı  ise  niye  amel  ediyoruz ?  diye  sordu.  Resülullah  şu  açıklamayı  yaptı. “  Allah  bir  kişiyi  cennet  ehli  olarak  yaratmışsa  onu  cennet  ehlinin  amelinde  çalıştırır.  Öyle  ki  cennetliklerin  bir  ameli  üzere  ölür  ve  Allah  da  onu  cennetine  koyar.  Aksine  bir  kulu  da  cehennem  ehli  olarak  yaratmışsa,  onu  da  cehennemliklerin  amelinde  istimal  eder.  Öyle  ki  bu  da  cehennemliklerin  bir  ameli  üzere  ölür,  Allah  da  onu  cehenneme  koyar. ( Muvatta  Kader  2.   Tirmizi  tefsir  Araf,  Ebu  Davud  Sünnet )

Daha  bir  tanesindeki  sayısız  saçmalıkların,  tutarsızlıkların  görüldüğü  bu  tür   rivayetlerde  gerçekte  bir  açıklama   değil,  adeta  “  Cebriyecilik “  yapılmış,  gerçekte  Adem  peygamber  Cennette  yaratılmadığı  ve  ilk  insan  olmadığı  halde  odak  olarak  kabul  edilmiş,  Adem  peygambere  şirk  isnat  edilmiş,  bütün  varlıklardan  münezzeh  olan  Allah’a  insan  gibi  el  kol  yakıştırılmış,  insana  misak  /  sözleşme  vaktinde,  dünyada,  kabirde,  kıyamette  hayat  buldurulmuş,  sözleşmenin  tarafı  olarak  zerrelerden  söz  edilmiş,  Rabbimiz  tarafından  bildirilmemiş  bilgiler  verilmeye  çalışılmıştır.

Bu  rivayetler  bağlamında  Müslümanlar  arasında  da  aslında  olmayan  Ruhlar  alemi  ile  ilgili  bambaşka  bir  inanç  oluşturulmuştur.  Buna  göre  Allah  sözde  henüz  bedenleri  yaratmadan  önce  ruhları  karşısına  toplamış  ve  onlara  “  Ben  sizin  Rabbiniz  değil  miyim ?  “ diye  sormuştur.  Ruhlar  da  “  bela “  hiç  şüphesiz  sen  bizim  Rabbimizsin  diye  cevap  vermişler  ve  böylece  Müslüman  olmuşlardır.  Ama  ana  hatlarıyla  bu  şekilde  ortaya  atılan  bu  inancın,  Allah  ile  ruhlar  arasında  yapılmış  olan  bu  ahdin  / sözleşmenin  yeri  ve  zamanı  konusunda  ise aslında   rivayetler  de  birbiriyle  çelişmektedir.  Rivayetlerin  bazılarında  sözleşmenin,  Hz.  Adem’in  yeryüzüne  indirilmesinden  önce  gökte  vuku  bulduğu,  bazı  rivayetlerde  Arafat’tan  Mina’ya  kadar  olan  vadide  Na’man  bölgesinde,  bazılarında  Taif  ile  Mekke  arasındaki  bölgede,  bazılarında  Hindistan’ın  Dehna  adlı  bölgesinde  yapıldığı  gibi  birbirinden  farklı  iddialar  bulunmaktadır. ( İbn  Ebu  Asım  I / 87,  Taberi  Camiul  Beyan  13 /226 Tarih  I /133 )

Sözleşmenin  zamanı  ile  ilgili  olarak  da   bazılarında  *  Mecazi  anlamda  olduğu  * Bazılarında  da  insan  türünün  fiilen  dünyaya  gelmesinden  önce  olduğu  ve  mecazi  değil  gerçekten  vuku  bulduğu   iddiaları  yer  almaktadır.

Bütün  bu  mesnetsiz  ve  uhrevi   kabulleri  bir  tarafa  bırakarak  söz  konusu   ayetlerin  tahliline  bakacak  olursak,  bu  ayetler  Araf  Sûresinde  163 – 174.  ayetlerinden  oluşan  pasajın  bitim  noktasını  oluşturmaktadır.  Bu  pasajda  Rabbimizin  insanları  bazı  şeylerle  deneyeceği,  insanların  bir  kısmının  sorumluluk  sahibi  olarak  duyarlı  davranacağı,  diğer  kısmının  ise  vurdumduymazlık  sergileyerek  görevlerini  yapmayacağı,  bu  durumun  kıyamete  kadar  böyle süreceği,  sonuçta  da  sorumsuzların  cezalandırılıp,  sorumluların   ödüllendirileceği,  ayrıca  kâfirlerin  seçmiş  oldukları  yolu  gaflet  ve  bilgisizlikten  değil  kesinlikle  bilinçli  olarak  istedikleri,  bunu  da  herhangi  bir  bahaneye  başvurmadan  itiraf  ederek  kendi  aleyhlerine  tanıklıkta  bulunacakları  bildirilmektedir.

Meal  ve  tefsirlerin  çoğunda  rivayetlerin  etkisiyle  konumuz  olan  bu  ayetlere  orijinalinde  olmayan  birçok  ekleme  yapılmış,  bu  nedenle  de  ayetlerin  gerçek  mesajından  ve  anlamından  ister  istemez  uzaklaşılmıştır. Oysa  bu  söz  konusu  ayetlerin  sözcük  sözcük  tahlil  edilmesi  suretiyle  güvenli  bir  yol  izlenmesi,  böylece  konuyu  mevcut  meal  ve  tefsirlerle  karşılaştırarak,  okumak  isteyenlerin  yapılan  ilaveleri  ve  yanlışı  daha  rahat  görmelerinin  sağlanması   gerekir. Ayetlerin  başlangıçta  da  yukarıda  yer  verdiğimiz  meal  çevirisi  ile  orijinal  lafızları  ve  bölümleri  üzerine  ayrı  ayrı  dil  kurallarıyla  ve  sözcüklerin  karşılıklarıyla  bakacak  olursak :

Halbuki  senin  Rabbin,  ( Ve  iz  ehaze  rabbüke )

Bir  çok  meal  çevirisi  metinlerde  genellikle  “  Hani  vaktiyle,  bir  zamanlar “  diye  tercüme  edilen  ” iz “  edatı,  bu  edatın  “  anlamca  zait  /  gereksiz,  fazladan  olduğu,  birçok  yerde  kelamı  süslemek  için  kullanıldığı “  görüşündeki  bazı  tefsirciler  ve  bunlara  itibar  edenler  tarafından  meallerin  çoğunda  anlamca  ihmal  edilmektedir.  Oysa  “  iz  “  edatı  ani  ve  beklenmedik  bir  şeyin  meydana  gelmesini  veya  anlatılan  konuda  birden  bire  yapılan  bir  dönüşü,  değişikliği  ifade etmek  için  kullanılır.  Ve  bu  edattan  sonra  anlatılan  konunun  yer  aldığı  pasajın  başlangıcı  olur.  Burada   ayet  ifadeyi  güçlendirme  amacında  olan “  ve  “  bağlacı  ile  başlamaktadır.  Bu  “ iz “  edatı  ile  aslında  burada   başlayan  konunun  daha  önceki  163.  ayetten  itibaren  anlatılanlarla  bağlantılı  olduğunu  gösterir.  Bütün  bunlar  göz  önüne  alındığında,  bu  bölümün  “  hani “  değil  “  Halbuki  senin  Rabbin “  diye  çevrilmesi  gerekir.  

Kıyamet  günü  biz  bunlardan  gafildik  demeyesiniz,  yahut    bundan  önce  atalarımız  şirk  koşmuş,  biz  onlardan  sonra  gelen  kuşaklarız  bâtılı  işleyenlerin  işledikleri  nedeniyle  bizi  mi  helâk  edeceksin ?  /  Değişime,  yıkıma   uğratacaksın  demeyesiniz  diye. 

Bu  cümlede  Rabbimiz  insanoğlunun  yapısına  koyduğu  üreme  sistemi  ile  her  kuşağa,  her  nesle  kendi  varlığını  en  iyi  şekilde  gösterdiğini  belirterek  bu  sebeple  Allah’a  ortaklar  edinen  / şirk  koşan  suçluların  kıyamet   günü  mazeret   bulamayacaklarını   bildirmektedir.

Ademoğullarının  sulbünden  onların  soylarını  alır, ( mim  beni âdeme  min  zuhûrihim  zürriyetehüm )

Ayetteki  fiillerin  tümü  geçmiş  zaman  kipiyle  ifade  edilmiş  olup  bu  cümlenin  önünde   geçen  “  ehaze “  fiilinin  Türkçedeki  tam  karşılığı “  aldı “  sözcüğüdür. Ancak  insanların  yeryüzüne  gelişi  her  hangi  bir  zaman  diliminde  olmuş  bitmiş  bir  şey  değildir.  İnsanoğlunun  yeryüzündeki  sorumluluk  sınavı  son  insan  nefsine  kadar  devam  edecek  bir  süreçtir.  Yüce  Allah  Rabb  sıfatıyla  insanoğluna  bu  süreci  başarıyla  değerlendirebileceği  bir  çok  üstün  yetenek  vermiş,  Hakkı  bulması  için  kitap  indirmiş  ve  peygamber  yollamıştır.  Yani  insanoğlunun  gerek  yetenekleri  gerekse  kitapları  ve  peygamberlerden  yararlanması  süreklidir.  Daima  tekerrür  eden  bir  süreçtir.  Dolayısıyla  gerek  “  ehrace “  fiilinin,  gerekse  ayetin  devamında  geçen  “  eşhede / tanık  etti “  dediler,  şimdiki  zaman  kipi  ile “ şehidna /  tanık  olduk “  fiilinin  geniş  zaman  kipiyle  meallendirilmeleri  gerekir.  Söz  konusu  fiillerin  ayette  mazi    geçmiş  zaman  kipiyle  kullanılmış  olması  ise   anlatılan  olayların  gerçekleşeceğinin  kesinliğini  vurgulamak  içindir.

Ve  onları  kendi  alyhlerine  tanık  eder (  ve  eşhedehüm  alâ  enfüsihim )

Piyasadaki  bir  çok  meal  ve  tefsirde  bu  bölüm  de  eksik  olarak “  kendilerine  şahit  tuttu “  gibi  ifadelerle  meallendirilmiş  ve  tanıklığı  lehte  mi  yoksa  aleyhte  mi  olduğu  belirtilmemiştir.  Söz  konusu  tanıklık  “  ala  enfusihim /  kendi  aleyhlerine “  şeklinde  ifade  edildiği  için  aslında  insanların  kendi  aleyhinde  yaptığı  bir  tanıklıktır.  Bu  husus  kesinlikle  gözden  kaçırılmamalıdır.

Ben  sizin  Rabbiniz  değil  miyim ? ( elestü  bi  rabbiküm ) ( kâlû  belâ  şehidnâ )

Tahlilini  yaptığımız  konuyu  anlayabilmek,  bu  soru  cümlesinin  anlamını  ve  pasaj  içindeki  yerini  bilmeye  bağlıdır.  Hemen  belirtmek  gerekir  ki  piyasadaki  birçok  meal  ve  tefsirde  yapılmış  olan  “  dedi,  demişti “  gibi  eklemeler  ayetin  orijinal  ifadesinde  yoktur.  “  Ben  sizin  Rabbiniz  değil  miyim ?  sorusu  ile  başlayan  “ elestü  bi  rabbiküm,  kalu  bela,  şehidna “  Ben  sizin  Rabbiniz  değil  miyim ?  Derler  ki,  evet  Rabbimizsin.  Tanık  oluyoruz  cümlesi,  ayette  kendisinden  önce  yer  alan  “  ve  eşhedehüm  alâ  enfüsihim  /  ve  onları  kendi  aleyhlerine  tanık  eder “  cümlesinin  bedelidir.  Onu  açıklar.  Tefsir  eder.  Dolayısıyla  bu  cümle  Allah’ın  insanların  kendi  aleyhlerine  nasıl  tanık  ettiğini  açıklamaktadır. Orijinal  lafızdaki  “  elestü “   sözcüğü  “ Ben  değil  miyim ? “  demektir.  Ve  üstelik  de  burada  “  meclis “  anlamına  gelecek  “  bezm “  sözcüğü  de  herhangi  bir  ruh  ifadesi  de yoktur. Verilecek  cevabı  bilmesine  rağmen  Rabbimizin  insanlara  soru  yöneltmesi  mesajın  karşılıklı  konuşma  yöntemi  ile  verilmesi  sebebiyledir.  Bu  metod  aynı  zamanda  bir  “ belagat “  sanatıdır.  Belagat  ilmine  göre  soru  cümleleri  bir  şeyi  sorup  öğrenmekten  daha  çok  bir  şeyi  inkâr  ya  da  takdir  için  veya  muhataba  iltifat  ve  minnet  için,  yahut  da  muhatabı  tekdir  ve  sorumlu  tutmak  için  kullanılır.

Bu  soru  cümlesi  ile  ilgili  olarak  yanlış  anlamalara,  yanlış  kavram  ve  inançların  oluşmasına  yol  açan  bir  husus  da  “  Rabb “  sözcüğünün  toplumda  “  ilâh,  yaratan “  anlamında  kullanılması  nedeniyle  cümlenin  “  Ben  sizin  Allah’ınız,  yaratıcınız  değil  miyim ? “  şeklinde  anlaşılmasıdır. Oysa  “  Rabb “  sözcüğü,  “  terbiye  edip  eğiten,  yarattıklarını  belirli  bir  programa  uygun  olarak  bir  takım  hedeflere  götüren,  tekâmülü  programlayıp  yöneten “  demektir.  Buna  göre  soru  cümlesinin  içerdiği  gerçek  anlam  şöyle  takdir  edilebilir. “  Ben  sizin  yaratılışınızı,  yaşayışınızı,  üremenizi   planlayan,  sizi  terbiye  eden,  sizi  bir  hedef  için  hazırlayan,  size  akıl,  fikir,  düşünme  yeteneği  veren,  sizi  doğruyu  bulma,  Rabbinizi  bilme,  hakikati  idrak  edebilme  güç  ve  istidatını  veren,  ayrıca  size  peygamber  yollayan,  kitap  indiren  değil  miyim ?

Derler  ki  elbette  Rabbimizsin  (  kalu  belâ )

Ayette  geçen  “ belâ “  sözcüğü  “ neam “  sözcüğü  gibi  “  evet “  anlamına  gelen  bir  kabul,  tasdik  edatıdır. Fakat  “ neam “ sözcüğü,  olumlu  veya  olumsuz  her  söyleneni  tasdik  etmek  için  kullanılabilirken  “ belâ “ sözcüğü  sadece  olumsuz  soruya  cevap  olarak  kullanılabilir.  Bundan  dolayı  da  bela  sözcüğü  daima  menfi  kabulün  karşılığıdır. Dolayısıyla  bu  ayetteki  olumsuzluk ifade eden  soruya  karşılık  “  belâ “  sözcüğüyle  verilen  cevapla “  evet  sen  bizim  Rabbimizsin “  şeklindeki  bir  çeviri  de  doğru  bir  çeviri  olacaktır. Bu şekildeki  bir  cevapla  gördüğümüz  diyalog  nedeniyle   anlaşılmaktadır  ki,  insanlar  kıyamet  günü  kesinlikle  inkâra  yönelemeyeceklerdir. O  nedenle  de  adeta  bize  verdiklerine  itibar  etmedik,  suçlular  olduk,  kendi  aleyhimize de  şahidiz “  diyeceklerdir.

Üreme  olayında  herkesin  tanık  olduğu,  Allah’ın  imzasını  taşıyan  ayetlerde :  Meninin  yapısı,  cinsiyetin  belirlenmesi,  rahim  duvarına  asılı  olma,  bir  çiğnemlik  et  olma,  kemiklerin  oluşumu,  kemiklerin  etle  kaplanması,  üç  karanlıkta  yaratılma,  sulb,  teraib,  atan  su,  döllenme  şekli,  doğum  şekli,  anne  ve  bebekte  oluşan  sevgi  gibi  birçok  ayrıntı  ile  anlatılmaktadır.

Tanıklık  ediyoruz  ( şehidna )

Ayetin  bu  bölümü  de  tefsirlerin  çoğunda  “  Senin  Rabbimiz  olduğuna  tanığız “  şeklinde  yanlış  olarak  açıklanmıştır.  Ayette  insanların  neye  şahit  oldukları  beyan  edilmemiştir.  Zaten   Edebi  kurallara  uygun  olması  bakımından  da  beyan  edilmemesi  gerekir.  Burada  ayetin  sibakının  /  bağlamının  delaletiyle “ şehidna “  fiilinin  mef’ulü  /  tümleci  mahzuf  /  atılmış  olarak  takdir  edilen  “ alâ  enfusinâ  / kendimizin  aleyhine  ifadesidir.  Kur’anı  anlayacak  kadar  Arapça bilenler  cümlenin  siyak /  anlatım  biçimi  ve  sibakına /  bağlamına  iyi  dikkat  ettikleri  takdirde  bu  gizli  tümleci  “  alâ  enfusinâ “  ifadesi  olduğunu  kolayca  anlarlar.  Bu  nedenle “  şehidnâ “  ifadesi  de “  Biz  kendi  aleyhimize  tanık  oluyoruz “  şeklinde  anlaşılmalıdır.  Nitekim  En’am  Sûresinde  130  -  131 . ayetlerinde de  “  Ey  gizli  aşikâr  geleceğin,  bugünün  insan  topluluğu !  Size  ayetlerimi  anlatan  ve  bugününüze  kavuşacağınız  hususunda  sizi  uyaran  kendinizden  elçiler  gelmedi  mi ?  Onlar  “  Kendi  aleyhimize  şahidiz “  dediler.  Basit  dünya  yaşamı  onları  aldattı  ve onlar  kendilerinin   kesinlikle  kâfirlerin   ta   kendisi  olduklarına  şahitlik  ettiler. ”  İfadeleriyle,  yine  Enam  37,  ve  Nahl  89.  ayetlerinde  de  yapılan  tanıklığın  “  kendi  aleyhlerine “  olduğu  şeklinde  bu  ayetin  tefsiri  mahiyetinde   ifadeler  bulunmaktadır.

Sonuç  olarak  Rivayetçilerin  uydurduğu  gibi  gerçekte  ruhlarla  ilgili   ruhlar  alemi /  Bezmi  elest   diye  böyle  bir  manevi   meclis  ve  bu  mecliste  ruhlarla  Allah  arasında  yapılmış  bir  sözleşme  “ kalu  bela “  denilen   ahid  de  yoktur.  Ayette  sözü  edilen  konuşma  ve  sözleşme  herhangi  bir  zamanda  ya  da  ezelde  değil,  aslında  Kıyametten  sonra,  Mahşer  toplanmasında  bizlere  öğüt  olsun  diye  ortak  koşmuş  suçlulara  karşı  yapılmış  temsili  konuşmalardır.  Oysa  bu  manevi  meclis,  gerçekte  olmadığı  halde  rivayetçiler  ve  Tasavvufi  Mürşitler  tarafından  “  bezm “  ve  “ ruhlar  meclisi  “ sözcüklerinin  ortaya  atılarak  kültür  ve  edebiyata  dönüştürülen  hayal  ürünü  anlatımlardır.

Haklarında  yeterli  ve  ikna  edici  bilgiler  bulunmayan  kişilerce  öne  sürülen  bazı  görüş  ve  kanaatleri  birer  akide  haline  getirmek, kimlerin  uydurduğu  belli  olmayan,  dilden  dile  dolaşan  garip  ve  tutarsız  rivayetlerin  arkasına  düşüp  yanlışlar  içinde  kaybolmamak,  ancak  ayetlerin  doğru  anlaşılmaya  yönelik  yapılacak  araştırma  ve  çabalara  göre  mümkün  olabilir.  Her  ne  kadar  Tasavvuf  ve  Ehli  Sünnet  Ekol   bakışına  göre   insanın  bu  tür  inancı  taa  ezel  tarafındaki  “  elest  meclisi “ ne  uzanır  inancı  yaygınlaştırılmış,  Kur’anın  dışındaki   bütün  bu  inanç  kültürü  de  yüz  yıllardır  bu  temele  dayandırılarak  aktarılmış  olsa  da,  ancak  söz  konusu  ayetlerin  gerçek  mesajı  ve  anlamı  elbette  ki  doğrudan  böyle  demek  değildir. 

Ayetler  insanın  yaratılışında  böyle  bir  sözün  olması  gerektiğine  dikkat  çekmiş  olabilir.  Bu  ise   insanın  fıtratı  olarak  anlaşılabilir.  Yani  insan  kendine  ve  etrafına   baktığında  “  Rabbim  Allah “  diyecek  bir  tabiatta /  fıtratta   yaratılmıştır.  Rüşde  erip  Kur'an  ayetlerine  gerçekten  yönelebildiği  ve  anlayarak  okuyup  içselleştirdiği   zaman  da  bu  fıtrata  ulaşır. Üstelik   Cenabı  Hakk’tan  aynı  sorgulama  ve  hitap  şimdi  de  gelmektedir.  Kâinatı,  Evreni  ve  içindeki  canlı,  cansız  bütün  varlıkları  muazzam  ve  en  mükemmel  tasarımlarla  yaratan,  bir  düzene  sokan,  çekip  çeviren,  geceyi,  gündüzü,  kış  ve  yazı,  bütün  canlı  ve  cansız  varlıkları  insanların  hizmetine  sunan,  bizleri  bir  hücre  halinden  milyarlarca  hücreden  meydana  gelmiş  mükemmel  bir  insan  haline  getiren  Yüce  Rabbimiz, enfusi  ve  afaki  mucize  olan   bu  fiilleriyle  adeta   bugün  de  gören  göz,  işiten  kulak,  hisseden  kalp,  düşünen  akıl  ile  bakabilen  insana  “  Sizi  bu  nimetlerle  donatan,  terbiye  eden  Ben  değil  miyim ? “ demektedir. Bugün  biz  sadece  ağızda  ve  lafta  kalan  "  Kalu  Beladan  beri  Müslümanız " demeyi  bırakalım  da,  önümüze  konulan  Kur'an  dışı  uydurmaları  elimizin  tersiyle  itelim,  Allah'a  şirk  koşmaktan,  ayetlerin  aksini  yapmaktan  vazgeçelim,  gerçekten   Allah'a  ve  Peygamberin  emaneti  Kur'ana  yönelip  sahip  çıkan,  anlamak  üzere  okuyan,  onunla  tefekkür  eden,  ameli  salih  olan  Müslümanlar  olmaya  çalışalım.

Ayetlerin  doğru  anlaşılması  için  Kur’anımıza  yönelerek  dualarımızda  Rabbimizin  yardımını,  O’ndan  ilmimizi,  anlayışımızı  ve  kavrayışımızı  arttırmasını  talep  etmeliyiz.  Ankebut  Sûresinin  59. ayetinde “ Çalışanların,  sabretmiş  olan  ve  sadece  Rabblerine  işin  sonucunu  havale  etmiş  olan  kişilerin  ödülü  ne  güzeldir. “  ifadeleriyle  de  söz  verildiği  gibi  uğrunda  üstün  çaba  harcayanları  Yüce  Allah  mutlaka  kendi  yollarına  ulaştırır.  Zaten  ele  aldığımız  ayetlerin  sonunda  Araf  Sûresinin  174.  ayetinde  de   bu  nedenle  “ Ve  işte  Biz,  düşünsünler  diye  ayetleri  böyle  ayrıntılı  olarak  açıklıyoruz. “ denildiği  gibi  gerçekten  de  Rabbimiz  Kendi  varlığına  yönelik  kanıtları,  uzaklarda  aramamıza   gerek  kalmayacak  şekilde  çok  yakına,  kendi  bünyemize  de  yerleştirmiştir.  Kendi  varlığımız  hakkında  yaratılmışlıktan  gelen  biyolojik  yapımızdaki  fiziksel  ve  zihinsel  sistemle  de  üreme  sistemi   üzerinde  sahip  olduğumuz,  bize  bahşedilen  akıl  ve  irade  gücümüzle   enfusi  mucizeleri  gören  ve  düşünen  bir  insan  olarak  “  Benim  Rabbim  Allah’tır “  demememiz  mümkün  değildir.  Allah’ın  selamı,  rahmeti  ve  Kur’anın  doğruları  sizinle  olsun !...

ALLAH  DOĞRUSUNU  EN  İYİ  BİLENDİR !  RAHMETİ  VE  KUR’AN  BİZE  YETER !

Temel  Kaynak :  HAKKI  YILMAZ  ( Tebyünü’l  Kur’an )