1) Neml 88 de ki dağların harakeyəti kiyametdenmi yoksa şu andanmı bahs eder? 2) Nuh gerçekden 950 yıl yaşadımı? 3) Taık 5-6-7 de bel ve kaburga kemikleri arasından çıka şey ne? 4) Çokeşlilik sadece savaş durumları için mi geçerli, o ayetde ikişer üçer dörder evleninmi diyor yoksa maksimun rakam olarak 4 mü diyor? 5) Cehennem azabı sonsuzmudur, ahiret hayatı sonsuzsa o zaman Allah da ahiretde ebedi olmuş oluyor. Bu felsefi sorun nasıl çözülür?
Zeki Çelik.
25-02-2025
Değerli Kardeşim ! Allah’ın selamı ve rahmeti üzerinize olsun !
Başlangıçta Kur’an ayetlerini anlamak üzere okumaya başlayan bütün kardeşlerimizde hemen hemen bütün ayetlerde düşünülmesi, sorgulanması, araştırılması gereken kavram ve ifadeler bulunabilir. Kardeşlerimizin bu kavramları sorgulaması, düşünmesi elbette ki çok doğaldır, güzeldir, yerindedir ve insanidir. Aslında ben Müslümanım diyen herkesin de kulaktan dolma bilgilerle taklidi iman yerine, kapasitesi ölçüsünde sorgulayarak, düşünerek ve araştırarak tahkiki imana ulaşma çabası içerisinde olması gerekir. Siz de bu bağlamda madde madde belirlediğiniz ayetler üzerine gayet yerinde sorular oluşturmuşsunuz. Birçok Müslümanın da aslında yanlış olarak bildiği bu konulara dikkat çekmiş olduğunuzdan dolayı size teşekkür ederim. Her bir sorunuz aslında çok kapsamlı açıklamalar gerektirdiği halde bu zemin olanağından dolayı biz de size ancak çok kısa ve özet olarak yardımcı olmaya çalışacağız.
1 – Neml Sûresinin 88. ayetinde yer alan “ Ve sen dağları görürsün ; sen onları donuk, durgun sanırsın. Oysa onlar her şeyi sapasağlam yapan Allah’ın yapımı olarak bulutun yürümesi gibi yürümektedir. “ ifadelerine göre dağların hareketi ile ilgili sorunuzu doğru anlayabilmek için bu ayetin önündeki 87. ayette “ Ve Sûr’a üflendiği gün, artık Allah’ın diledikleri hariç olmak üzere göklerdeki ve yerde kimler varsa hepsi dehşete kapılırlar. “ ifadesini göz önüne aldığımızda, Tur 9. Taha 105. Kehf 47. Tekvir 3. gibi daha birçok ayette de söz edildiği üzerine ve sizin de sorunuzda belirttiğiniz gibi dağların hareketi ifadeleri, Allah’ın ayetlerini inkâr eden kâfir ve ortak koşan müşrikleri uyarmak, kıyamet sahnelerinin dehşetini anlatmak için kullanılmıştır. Ama jeologların bilimsel araştırmalarla hatta ölçülendirerek bildirdikleri gibi gerek deprem, gerek fay hareketleri, enerji aktarmaları veya volkanik patlamalarla aslında bugünkü dünya hayatında da biz farkına varamasak da uzun zaman diliminde tektonik hareketlerle dağlar yürümekte, yer değiştirmektedir.
2 - Hemen belirtelim ki Nuh peygamber gerçekte 950 yıl yaşamamıştır. Bu konu ile ilgili olarak birçok Kur’an çevirisi mealinde olduğu gibi maalesef Diyanet mealinde dahi Ankebut Sûresinin 14. ayetinin “ Ve andolsun ki Biz, Nuh’u kendi kavmine peygamber olarak gönderdik. O da dokuzyüz elli yıl onların arasında kaldı. “ şeklinde çevrilmesinden dolayı Yahudi kaynaklarındaki uydurma rivayetler etkisiyle bu şekilde yanlış meallendirmeleri görüyoruz. Oysa ayetin orijinalinde “ fe lebise elfe senetin illa hamsine âma “ sözcükleriyle bin ve elli sene eksik ifadeleri yer almaktadır. Bu ayet ile ilgili Kitabı Mukaddeste Tekvin 9 / 28 – 29 bablarında “ dokuzyüz elli yıl yaşadıktan sonra öldü. “ ifadelerinin desteği ile birçok İslam alimi hepsine burada yer veremeyeceğimiz değişik görüşler öne sürmüşler, Yahudi Hahamlarının uydurma hikayelerinin etkisinden kendilerini arındıramamışlardır. Halbuki ayetin orijinalinde yıl sözcüğü “ âm “ ve “ sene “ diye iki ayrı sözcük ile yer almıştır. Her ne kadar yıl olarak çevrilse de aslında anlamları farklıdır. Sene sözcüğü aslında “ şiddet, kıtlık, zorluk, iyiliğin azlığı “ demektir. Bundan dolayı zorlu, meşakkatli geçen yıllara denir. ( Lisanül Arab 4 / 720 ) Birçok ayette de bu anlamda kullanıldığını görüyoruz. Âm sözcüğü ise “ yaz ve kışı kapsayan dönem “ olarak tarif edilir. ( Lisanül Arab 6 / 530 ) Yani bizim bildiğimiz sene ise on iki ay / 365 gün, “ âm “ sözcüğü ile ifade edilir. Burada üzerinde durulması gereken bir diğer nokta da “ bin sene “ ifadesidir. Kur’anda da Kadr Sûresi de dahil bu ifade birkaç ayette yer almaktadır. Aslında bu ifade Kur'an ayetlerinde sayısal değer itibariyle değil “ çok uzun süre “ anlamında çokluktan kinaye olarak kullanılır. Bu nedenlerden dolayı Nuh peygamberin 950 sene yaşadığını veya peygamberlik yaptığını değil, çok uzun süre sıkıntılı yaşadığını veya peygamberlik yaptığını, ömrünün elli senesini de normal koşullarda geçtiğini ifade etmek gerekir. Bu nedenlerden dolayı da ayetin bize göre gerçek meali “ Ve andolsun ki Biz, Nuh’u kendi toplumuna elçi gönderdik de, içlerinde elli yılı sıkıntısız nice sıkıntılı seneler kaldı. “ şeklinde olmalıdır. Ayetin orijinal ifadelerinde de 950 yıl yaşadı diye de gerçek bir ifade bulunmamaktadır.
3 – Tarık Sûresinin 5 – 7. ayetlerinde “ Onun için insan neden oluşturulmuş olduğuna bir baksın ; Omurga ile kemikleri arasından çıkan, atıcı bir sudan başlanarak oluşturuldu. “ denilerek “ öldüğümüz ve bir toprak olduğumuz zaman mı ? “ diye soran inkârcı müşriklere Ahireti inkâr etmelerine karşılık bu ayetle beraber daha bir çok ayette de Rabbimizin gösterdiği kanıt ifadelerini görmekteyiz. Ayetin orijinalinde yer alan “ dâfik “ sözcüğü ismi fail olarak “ atan “ demektir. Su demek olan “ mâ “ sözcüğü ile oluşan “ mâi dâfik “ tamlaması ise atan su anlamına gelir. Bir önceki 4. ayette de “ Her benliğini tamamlamış varlığın üzerinde bir takım koruyucular vardır “ ifadesi yer almaktadır. Dolayısıyla burada da insanın üremesi, çoğalması ve varlığını sürdürebilmesi için gerekli olan koruyucu sistemlerinden söz edilmektedir. Aslında bugünün biliminin de ortaya koyduğu gibi 6. ayetin orijinalinde de yer alan “ sulb “ sözcüğü ile de “ sertlik, katılık, taş gibi katılaşmak, bel kemiği, omurga “ anlamlarıyla birlikte atan su ile östrejen, testosteron ve meninin atılmasından spermleri ve erkeklik hormonlarını üreten er bezlerinden söz edilmekte, döl, nesil, zürriyet anlamlarını da kapsamaktadır. Teraib sözcüğü ile de “ göğüs tahtası “ tabir edilen iki meme ile boyun halkası kemiklerinin arasında kalan ve kaburgaları oluşturan boğumlar kastedilmektedir.
4 – Sözünü ettiğiniz evlenme sayıları, Kadınların aşağılandığının düşünüldüğü, bir erkeğin 4 kadınla evlilik yapabileceği de İslam’a mal edilerek, en çok istismar edilmiş konulardan birisidir. Halbuki bu düşüncelere konu edilen Nisa Sûresinin 3. ayetinin önündeki ve ardındaki ayetlere ve o günkü Arap toplumunun yapısına dikkat edilerek ayetler objektif olarak Kur’an bütünlüğünde değerlendirilebilseydi, daha hakkaniyetli bir sonuca varılabilir, Allah’ın adaletinin ve kadın ile yetimin korunması üzerine ne kadar hassasiyet gösterdiği anlaşılabilirdi. Nisa Sûresinin 2. ayetinde “ Ve yetimlerinize mallarını verin. Temizi pise değişmeyin. Onların mallarını kendi mallarınıza katarak yemeyin. Bunu yapmak kesinlikle büyük bir suçtur. 3 : Ve eğer ki yetimleriniz konusunda hakkaniyetten korktuysanız, o takdirde yetimlere bakmak zorunda kalmış kadınlardan, sizin için hoş olanlarından, ikişer ikişer, üçer üçer, dörder dörder nikâhlayın. Bu haksızlığa sapmamanız için en uygunudur. 4 : Ve yetimlerin kadınlarına / nikâhladığınız yetimlerin annesine mehirlerini seve seve veriniz. " ifadeleri yer almaktadır.
O zamanın Arap toplumunda ve geleneğinde çok sayıda kadınla beraber olmanın yanı sıra, savaşlardan, saldırılardan, köle ticaretinden, cariyelik uygulamasından dolayı çok sayıda erkeğin ölümüyle beraber sahipsiz ve korumasız dul kalmış kadın ve yetim çocuk bulunmaktadır. Zengin, güçlü erkeklerin de beş, on, hatta daha fazla sayıda karısının yanı sıra cariyeleri de bulunmakta, boşanmalar evlenmeler erkeğin tek bir sözüyle olmaktadır. Aslında Allah’ın bu ayetleri, çok evliliği teşvik etmek için değil, bilakis çok eşli evlilik yapısını alıştıra alıştıra ıslah etmeye ve yetim kalmış çocukları ve korumasız kadınları güvence altına almaya yöneliktir. Ayetin orijinalindeki “ mesna “, “ sülase “, “ ruba “ sözcükleri paylaştırma sayı sıfatları olup, ikişer, üçer, dörder, yetimlerin kadınlarından ( annelerinden ) değişik kişilerce nikâhlayın denilmek istenmiştir. Kesinlikle iki kadını nikâhlayın, üç kadını nikâhlayın, dört kadını nikâhlayın anlamında kullanılmamıştır. Çünkü Yüce Rabbimiz bu ayetlerle dul ve korumasız kalmış kadınlarla onların yetimlerini koruma altına almak için adeta bir kampanya açmış ve ortada korumasız, sahipsiz kalan çok sayıdaki yetimi ikişer ikişer, üçer üçer, dörder dörder değişik kişilerin ortaya çıkıp sahiplenilmesini, koruma altına alınmasını ve ortada kalmış annelerini de aynı şekilde nikâhınıza alın demek istemiştir. Burada zaten evli olan ve birden fazla eşi olan erkeklerin daha fazla da kadınla nikâhlanması kastedilmemektedir. Böylece Rabbimiz hem çok eşli evliliği ıslah etmeye, hem de yetim ile annesini koruma altına almaya çalışmıştır. Bundan dolayı normal durumlarda İslam’da, ilkel dönemlerdeki gibi iki, üç, dört kadınla çok eşli evlilikler yoktur. Ayette görüldüğü gibi ancak olağan üstü durumlarda yetimlerin himayesi için uygulanmış sosyal bir kampanyadır. Peygamberimizin çok eşle evliliği de yine bu amaçlara yönelik olmuş ve bu ayetin inmesinden sonra bir daha da başka bir kadınla evlilik yapmamıştır. Buna rağmen bu ayetleri yanlış yorumlayan klasik tefsircilerin ardına takılan yüzlerce rivayet, Müslümanların belleklerini istila etmiştir. Bu çirkinlikleri de bu zeminde sergilemenin bir gereği yoktur.
5 - Kur’an ayetleriyle, bu dünya hayatının geçici ve bir eğlenceden ibaret olduğu, Ahiret hayatının ise ebedi ve daha hayırlı olduğu defalarca tekrar edilmiş, Ahiret yurdu ( Dar ı Beka ) kalıcı yurt olarak nitelendirilmiştir. Bundan dolayı da Ahiret hayatında müminlerin mükâfatlandırılacağı Cennet ile, isyan edenlerin, kâfirlerin, müşriklerin cezalandırılacağı Cehennem birer ebedilik yurdudur. Kur’anın bir çok ayetinde de müminlerin Cennette, Kâfirlerin ise Cehennemde ebedi kalacakları bildirilerek açıkça ortaya konmaktadır. Cehenneme girenlerin oradan çıkacaklarına dair, Kur’anda en ufak bir işaret dahi yoktur. Aksine örneğin Bakara Sûresinin 38. ayetinde “ Ve küfretmiş / Allah’ın ilâhlığını ve Rabbliğini bilerek reddetmiş ve ayetlerimizi yalanlamış kimseler, işte onlar ateşin ashabıdır. Onlar orada temelli kalıcıdırlar. “ yine Ali İmran Sûresinin 116. ayetinde de “ Kâfirlerin, malları ve çocukları Allah’ın katında onlara asla bir fayda vermeyecektir. Ve işte onlar ateş ashabıdırlar. Onlar orada sürekli kalıcıdırlar. “ ifadeleriyle pek çok ayetle orada ebedi kalacakları bildirilmektedir.
Cehennemdeki azap konusunda bazıları, ayetlerin orijinalindeki “ hulud “ sözcüğünün, uzun süreli kalış olduğunu ifade edip, ebediliği, ( sonsuzluğu ) ifade etmediğini iddia etmektedirler. Bu itibarla Cehennemin ve Cehennem azabının ebedi olmayacağını ileri sürmektedirler. Ama Kur’anda hem Cennetin hem de Cehennemin sürekliliği ( hulud ve ebed ) olarak aynı sözcüklerle ifade edilmektedir. Her iki mekân için de aynı kalıptaki ifadeler kullanılmaktadır. Bir ifadenin, bir yer için başka anlamda, diğer bir yer için başka anlamda olması beklenemez. Bundan dolayı her ikisindeki hayat ta ebedidir.
Ahiret hayatı sonsuzsa o zaman Allah da ebedi olmuş oluyor. Bu felsefi sorun nasıl çözülür sorunuza gelince, aslında felsefi olarak çözülmesi gereken bir sorun da yoktur. Allah’ın zatının dünya aklıyla ve duyularla görülmesi ve bilinmesi mümkün değildir. Hadid Sûresinin 3. ayetinde “ O, El Evvel / İlktir. El Ahir / Sondur. Vezzahiru / açıktadır, Velbatinu / içtedir ve O Alimdir. / Her şeyi en iyi bilendir. “ denilerek ifade edildiği gibi Allah zaten ebedidir. Evveli ve sonu yoktur, yarattıklarının hepsinden de bizim dünya aklıyla asla bilemeyeceğimiz bambaşka bir formdadır. İhlas Sûresinde de belirtildiği gibi Ehaddır, Samettir, doğmamıştır, doğrulmamıştır. Allah, ilk olduğunu, hiç bir şey yok iken Kendisinin var olduğunu, sondur ifadesiyle O'ndan sonra dünya yaşamında kalacak hiç bir şeyin olmayacağını, her şeyin fani ve sonlu olduğunu, açıkta ve tecelli eden sıfatlarıyla meydanda, göz önünde olduğunu, Evrende algılanan her şeyin O'nu gösterdiğini, O'nun imzasını taşıdığını, O'nun zatının duyularla görülmesinin imkânsız olduğunu anlatmaktadır. O her şeyin ve bütün ilimlerin sahibi ve yaratıcısıdır. Allah için zaman, mekân söz konusu değildir. Zaman mefhumu bu Evren ve Dünya yaşamı için enerji değişimine / Entropiye ve harekete bağlı olduğundan Ahiret hayatında ise enerji ve entropi değişimleri söz konusu olmayacağı için de zaman diye bir kavram da yoktur. Bu nedenle ölen insanlar için dahi hatta tekrar diriltilecekleri ana kadar da zaman mefhumu yoktur. Ama Ahiret hesaplaşmasından sonra başarılılar için yaşayacakları Cennet hayatı da, cezalandırılacaklar için yaşayacakları Cehennem hayatı da bu dünyadaki zaman algılamasına göre ebedidir. Her iki hayat için de zaman mefhumu yoktur. Allah'ın selamı, rahmeti ve Kur'anın doğruları sizinle olsun !....